Symbolika kolorów w wadżrajanie tybetańskiej

Tantryzm nie jest łatwy do zdefiniowania. Słowo tantra pochodzi od sanskryckiego pierwiastka czasownikowego „tan”, oznaczającego między innymi ‚rozciągać’, ‚tkać’, ‚rozszerzać’, ‚rozprzestrzeniać’. Termin może oznaczać zarówno następstwo, jak i rozwijanie, nieustanny proces. Tantryzm można określić jako rozszerzanie poznania poprzez wizualizacje, użycie specyficznych symboli oraz rytuały. W buddyzmie tantrycznym jest opisywane bezpośrednie doświadczenie rzeczywistości i przekazywane są instrukcje jak taki stan osiągnąć. Doświadczenie to wiąże się z pełną transformacją umysłu i wyeliminowaniem błędu poznawczego. Ma charakter elitarny i prowadzi do ostatecznego wyzwolenia od cyklicznej wędrówki w kręgu narodzin i śmierci (s. saṃsāra)1. Takie ezoteryczne praktyki powstawały pomiędzy IV a X w. n. e. Według tradycji buddyjskiej nauczano ich już ok. I w. n. e. Uważa się, że Budda Śiakjamuni, gdy ich nauczał, przybrał postać tzw. Dzierżyciela Pioruna, czyli Wadżradhary2.

Buddyzm tantryczny silnie rozwinął się w Tybecie (gdzie te praktyki określa się mianem „wadżrajany”, „Diamentowego Wozu”) i okresowo w Chinach, ale jest obecny również w Japonii w postaci linii shingon. Każda z tradycji wadżrajany wykształciła specyficzne dla siebie praktyki. Praktyki tantryczne są podporządkowane czterem kategoriom: (1) krija-tantra – tantra działania, w której nacisk jest położony na zewnętrzne rytuały i działania; (2) czarja-tantra – tantra dokonania, której kluczowym elementem jest wizualizacja siebie samego jako wyzwolonej istoty przy jednoczesnym wyobrażaniu sobie obecności oświeconego bóstwa; (3) joga-tantra – w tej praktyce adept jednoczy się z bóstwem; (4) anuttara-joga-tantra – najwyższa joga-tantra, zaawansowana medytacyjna absorpcja, podczas której adept przekształca swój umysł w umysł Buddy. Takiego podziału praktyk dokonuje się w szkołach gelug, sakja i kagju, natomiast w tradycji ningma klasyfikacja jest bardziej rozbudowana3.

W wadżrajanie bardzo ważną rolę pełnią wizualizacje, symbole i rytuały, które służą oczyszczeniu umysłu ze splamień i, w dalszej perspektywie, pomagają osiągnąć stan buddy. Tantryczny buddyzm jest gałęzią mahajany i to z niej czerpie swoją filozofię, szczególnie z systemów madhjamaki, jogaczary oraz tathagatagarbhy. Pierwsza z tych szkół została założona przez Nagardżunę prawdopodobnie w II w. n. e. Według doktryny madhjamaki zjawiska warunkują się nawzajem, ich powstanie, trwanie i zanikanie jest wynikiem współzależnych oddziaływań między nimi (s. pratītyasamutpāda), a obiekty nie posiadają trwałej natury. Szkoła jogaczary powstała później, w IV w. n. e., a za jej twórcę uchodzi Asanga. Podstawowa teza szkoły głosi, że świat jest przedstawieniem, przedmioty są konstruktami umysłu4. Często w tantrze, podobnie jak w innych mahajanistycznych systemach, nacisk położony jest na altruistyczną motywację i współczucie.

Tradycyjnie uważa się, że za pomocą tantrycznych praktyk można osiągnąć natychmiastowy rezultat – w przeciwieństwie do mahajany, w której panuje pogląd, że osiągnięcie oświecenia wymaga nawet „trzech nieskończonych eonów” (niewyobrażalnie długi okres czasu)5. Jedną z głównych tantrycznych praktyk jest praktyka jidama (tyb. yi dam; s. iṣṭa-devatā), inaczej mówiąc – joga bóstwa. Polega ona na tym, że adept wizualizuje siebie jako bóstwo, które uosabia potencjał dobrych właściwości i oświecenia praktykującego. Jest to symbol celu, do którego dąży medytujący. Sztuka buddyzmu tantrycznego jest ściśle związana z tymi praktykami. Jest określana jako ezoteryczna, ponieważ posiada skomplikowaną symbolikę i jej tworzenie wymaga sukcesywnych inicjacji. Ciało ludzkie jest uważane przez praktykujących za jogiczne narzędzie, dlatego tak ważne w owej sztuce są postaci antropomorficzne. Zajmują one najczęściej centralne miejsce kompozycji. Nie jest przy tym wymagany realizm. Czyste, kontrastujące ze sobą kolory i rzetelnie wykreślone linie tworzą kompozycję i głębię. Sztuka ezoteryczna jest niezbędnym narzędziem, którym posługują się adepci wadżrajany. W tej gałęzi buddyzmu, częściej niż w jakiejkolwiek innej szkole, nauki są przekazywane za pomocą obrazów. Dlatego też rozwinęło się całe spektrum rodzajów malowideł – zwijane thanki (tyb. thang ka), freski na ścianach klasztorów i świątyń, ilustracje ksiąg, by wymienić tylko te najpopularniejsze.

W wadżrajanie najczęściej spotyka się odniesienia do pięciu barw (s. pañca varṇa), mianowicie do białego, żółtego, zielonego, czerwonego i niebieskiego. Owe kolory pojawiają się przy opisie pięciu dhjani buddów, czyli buddów medytacyjnych, którzy rozwinęli się z opisanej w jogaczarze koncepcji tri-kaji. Zgodnie z tą koncepcją istnieją trzy ciała buddy: istnieje ciało prawdy, czyli dharma-kaja, ciało radości – sambhoga-kaja, oraz ciało stworzone – nirmana-kaja. Dharma-kaja jest to jasny ogląd wszystkich fenomenów, wszechwiedzące poznanie (s. sarvajña-jñāna), jednocześnie jest to istota i podstawa wszystkich zjawisk6. Sambhoga-kaja natomiast jest to czysta forma ze światła, przejawiająca się przebudzonym istotom7. Z kolei nirmana-kaja to ciało, w którym buddowie przejawiają się ludziom. Pięciu dhjani buddów jest wyrazem dharma-kaji, co oznacza, że ucieleśniają oświecenie. Można uznać ich za istoty będące zwielokrotnieniem Buddy Siakjamuniego. Odrębną grupę stanowią istoty zaadoptowane z lokalnych tradycji. Najczęściej są to strażnicy lub osobiste bóstwa, czyli jidamy. Można interpretować koncepcję dhjani buddów mitologicznie, czyli rozumieć ich jako realnie istniejące byty. Można również interpretować tę koncepcję psychologicznie. W takim przypadku buddowie reprezentują aspekty naszej własnej psychiki.

Wyróżnia się pięć rodzin buddów8 (s. pañca-kula): rodzinę Tathagaty (buddy), do której przynależy budda Wairoczana wraz ze swoją partnerką Białą Tarą. W przedstawieniach zajmują oni środkowe miejsce. Przypisanym temu buddzie atrybutem jest koło Dharmy9, jego kolorem jest biel, charakterystyczną mudrą10 jest gest wprawiania w ruch koła Dharmy. Symbolizuje ona jeden z najważniejszych momentów w życiu historycznego buddy – udzielenie pierwszych nauk po osiągnięciu oświecenia. Wairoczana pomaga usunąć niewiedzę i przekształcić ją w znajomość natury wszystkiego. Kolejna jest rodzina ratny (klejnotu), którą reprezentuje budda Ratnasambhawa, znajdujący się po południowej stronie mandali11. Ma on żółty kolor i układa dłoń w geście szczodrości, jego nieodłącznym atrybutem jest klejnot. Uosabia on mądrość widzenia równości wszystkich zjawisk, która pojawia się po wyeliminowaniu mentalnej trucizny, jaką jest pycha. Kolejna jest rodzina karmy (czynu) związana z kierunkiem północnym i buddą Amoghasiddhim. Odpowiada mu zielony kolor, a jego symbolem jest podwójna wadżra12. Trucizną umysłu, jaką ma pomóc wyeliminować Amoghasiddhi jest zazdrość, a mądrość, jaka mu odpowiada, to wiedza dotycząca skutecznego działania. Jego dłoń ułożona jest w mudrze nieustraszoności. Przedostatnią grupą jest rodzina padmy (lotosu), do której przynależy, znajdujący się po zachodniej stronie mandali, czerwony budda Amithaba. Jego mudrą jest gest medytacji, a symbolem lotos. Reprezentuje on mądrość rozróżniającą, która pojawia się po usunięciu pożądania i przywiązania. Piątą rodziną jest rodzina wadżry (pioruna), do której należy Akszobhja. Budda ten znajduje się po wschodniej stronie mandali. Jego ciało ma niebieski kolor, natomiast przypisane mu atrybuty to dzwonek, wadżra lub miecz. Jego mudrą jest tzw. „mudra wezwania ziemi na świadka”, symbolizująca determinację w dążeniu do oświecenia. Mentalna trucizna, którą eliminuje, to złość, w toku praktyki przekształcana w mądrość czystego odzwierciedlania.

Podsumowując: biały kolor związany jest z niewiedzą, która jest przekształcana w znajomość natury wszystkiego; żółty kolor odpowiada mentalnej truciźnie, jaką jest pycha zastępowana przez mądrość widzenia równości wszystkich zjawisk. Oznacza to, że dana osoba nie postrzega zjawisk w kategoriach dobra czy zła, ale bez oceniania obserwuje rzeczywistość. Zielony kolor wiąże się z uczuciem zazdrości i z mądrością dotyczącą skutecznego działania. Osoba, która osiągnęła ten typ mądrości posiada wiedzę dotyczącą tego jak skutecznie działać, aby pomagać innym istotom. Czerwony kolor odnosi się do pożądania i przywiązania, które adept może przetransformować w mądrość rozróżniającą, polegającym na tym, że adept wie iż z absolutnego punktu widzenia sansara i nirwana są tym samym, a jednocześnie z punktu widzenia relatywnego różnią się. Niebieski kolor związany jest ze złością i z mądrością czystego odzwierciedlania, oznaczającą, że w umyśle zjawiska pojawiają się w sposób czysty niczym w zwierciadle13.

Kolor

Budda

Mentalna „trucizna”

Mądrość

Biały

Wairoczana

Omroczenie

Znajomość natury wszystkiego

Żółty

Ratnasambhawa

Pycha

Widzenie równości wszystkich zjawisk

Zielony

Amoghasiddhi

Zazdrość

Znajomość skutecznego działania

Czerwony

Amitabha

Pożądanie

Mądrość rozróżniająca

Niebieski

Akszobhja

Złość

Czyste odzwierciedlenie

Nie trudno więc zauważyć jak dużą wagę w wadżrajanie przykłada się do kolorów i ich znaczenia, jak ważną pełnią one rolę w duchowej praktyce. Świadczą o tym praktyki wizualizacji. Wyobrażanie sobie określonych sylab wraz z odpowiadającymi im kolorami pomaga oczyścić negatywne właściwości (np. czerwona sylaba „ah” wizualizowana na środku szyi ma usuwać splamienia związane z mową). Nie przypisuje się oświeceniu cech takich, jak na przykład kolor, ale w medytacji różne jego aspekty reprezentowane są przez określone barwy. Kolor biały odpowiada przejawowi oświeconego ciała, oświecone właściwości są związane z żółtym, oświecone działanie z kolorem zielonym, oświecona mowa kojarzona jest z kolorem czerwonym, natomiast oświecony umysł z niebieskim.

Kolory odgrywają istotną rolę w mandalach. Są to koliste diagramy zawierające wizerunki jidamów, a także symbole i wyobrażenia, które obrazują cechy psychofizycznej oświeconej osobowości buddy. Najczęściej mandale tworzone są z kredy, masła, zboża, piasku albo są malowane. W Sutrze Mahawairoczany jest mowa o tym, iż mandala powinna być malowana za pomocą pięciu barw. Powinno zacząć się od środka, używając białego koloru, a następnie czerwonego, żółtego, niebieskiego i czarnego. Z kolei w Tantrze Czakrasambhary zaleca się, aby w środku mandali znalazł się kolor czarny. Każda z barw odnosi się do jednego z dhjani buddów, a w dalszej kolejności do konkretnego splamienia umysłu, co odpowiada wcześniej omówionemu porządkowi rodzin buddów.

Z powyższego wynika, że kolory, którym przypisuje się szczególne znaczenie w wadżrajanie to: biały, żółty, zielony, czerwony, niebieski oraz czarny. Biały kolor nie zakrywa niczego i oznacza pełnię, ponieważ powstawać ma z połączenia wszystkich barw i nie może żadnej w nim zabraknąć. Saraswati, uosabiająca uczenie się i wiedzę, jest biała, co pokazuje, że wiedza jest dostępna dla wszystkich, jawna. Biały kolor nasuwa myśl o śmierci. Odnosi się do tego praktyka Białej Tary – medytacyjnego bóstwa zdrowia i długowieczności. O narodzinach Białej Tary opowiada pewien mit: powstała ona ze łzy bodhisattwy Awalokiteśwary, który płakał, gdyż dostrzegł, że świat jest pełen cierpienia pomimo jego wysiłków, by pomóc ludziom osiągnąć oświecenie14. Podobnie skutki przynosi praktyka związana z formą białego Mahakali, mająca uzdrawiać, jak i z białym Amitajusem, który jest manifestacją buddy Amitaby. Praktyka z tym jidamem ma dawać adeptowi długie życie oraz chronić od nagłej śmierci. Z tych przykładów widać, że biały kolor jest kojarzony z długim życiem i uzdrawianiem.

Biały kolor pojawia się również w historii o narodzinach Siddharty Gautamy. Królowa Maja pewnej nocy miała niezwykły sen. Widziała samca białego słonia, o sześciu kłach, który jej prawym bokiem wszedł do łona, po czym stała się brzemienna. Ów sen oznaczał, że ma narodzić się ktoś niezwykły. Biel słonia symbolizuje czystość i nieskazitelność. Poród odbył się w ogrodzie w Lumbini, wśród kwitnących drzew. Królowa wyciągnęła dłoń, by zerwać gałązkę i w tym momencie narodził się książę, przyszły budda. Sam biały słoń posiada szczególne znaczenie. W Indiach, Sri Lance i Birmie słonie albinosy były uważane za królewskie środki lokomocji. „Hastin” to sanskrycki termin oznaczający słonia, a także posiadanie dłoni, co wiąże się z legendą, zgodnie z którą słonie powstały z ręki Brahmy. W instruktażowych ilustracjach do medytacji wyciszenia (tyb. zhi gnas, s. śamatha) biały słoń symbolizuje (tymczasową) wolność od pięciu przeszkód, czyli od pragnienia, gniewu, złej woli, ospałości, niepokoju oraz wątpliwości. Na owych ilustracjach słoń najpierw ma barwę czarną, która oznacza splamienia umysłu. Słoń przedstawia umysł, początkowo dziki i nieopanowany, ale wraz z kolejnymi stadiami medytacji coraz bardziej spokojny, stabilny i wyzwolony od negatywnych emocji15. W medytacji wyróżnia się dwie podstawowe przeszkody uniemożliwiające wejście w stan medytacyjny: rozbieganie umysłu i niedbałość. Pierwsza reprezentowana jest przez czarną małpę, natomiast druga przez czarnego królika siedzącego na grzbiecie słonia. One, podobnie jak słoń, stają się coraz bielsze na dalszych etapach praktyki.

Kolor czarny jednak nie zawsze oznacza negatywne właściwości. Czarny kolor ciała Mahakali symbolizuje niezmienność metafizycznego wglądu. Już jego imię odnosi się do tego koloru, gdyż sanskryckie „mahākāla” to po prostu „wielki czarny”. Według legendy bodhisattwa Awalokiteśwara złożył ślubowanie, że prędzej rozpadnie się na kawałki niż przestanie pomagać czującym istotom. Jednak zauważył, że świat wciąż jest pełen cierpienia mimo jego starań. Poczuł zniechęcenie i jego ciało rozpadło się. Z pomocą przyszedł mu budda Amitabha i złożył go na powrót w całość. Awalokiteśwara stwierdził, że powinien przybrać inną postać, aby skutecznie działać i pomagać. W ten sposób powstał sześcioręki Mahakala. Jest on gniewnym bóstwem, przybierającym wiele różnorakich form. Pełni on funkcję strażnika dharmy. Można spotkać wizerunki Mahakali, na których trzyma on czarną pętle służącą do unieszkodliwiania przeszkód i demonów. Według ludowej wykładni gniewny wygląd Mahakali ma odstraszać negatywne siły rozumiane zewnętrznie, a w rozumieniu psychologicznym ma obrazować rozpoznanie i przekształcenie negatywnych emocji w pozytywne16.

Gniewne bóstwa są przedstawiane nie tylko w kolorze czarnym, ale i w ciemnoniebieskim, tak jak na przykład Jamantaka. W jego przypadku ciemnoniebieski kolor symbolizuje niezakłóconą mądrość niezmierzoną jak przestrzeń. Gniewne bóstwa nie mają demonicznej natury; ich wygląd jest ekspresją ich mocy. Kolor czarny kojarzony jest z siłą i potęgą. Reprezentuje je m.in. czarna forma Tary.

Szczególny wyraz znalazł ten kolor w tak zwanych czarnych thankach. Thanki są to przenośne obrazy, haftowane sztandary lub zwoje, służące jako pomoc w medytacji. Na czarnym tle malowani są buddowie i bóstwa medytacyjne najczęściej przy użyciu złotej barwy. Silny kontrast pomiędzy czernią a złotem sprawia, że postaci sprawiają wrażenie potężnych i mocnych. Ten rodzaj malarstwa ma szereg wariacji, z różnymi kolorami czy wielkościami postaci, w tym taką, w której pojawiają się płomieniste aureole. Praktyka przy użyciu tych tych ostatnich thanek jest zarezerwowana dla zaawansowanych adeptów.

W innym stylu malowane są czerwone thanki. Najczęściej postaci malowane są złotą farbą, podczas gdy tło wypełnione jest czerwienią. Styl ten wymagał szczególnej wirtuozerii i wprawy. Jak już wyżej wspomniałam czerwony kolor związany jest z buddą Amithabą. Barwa tego buddy, określana jako kolor zachodzącego słońca, związana jest z ogniem, życiową siłą, zmierzchem, latem i przekształceniem pragnień w mądrość. Amithaba często przedstawiany jest z czerwonym lotosem (s. kamala), symbolizującym naturę i czystość serca, a także miłość oraz współczucie.

Kolor zielony związany jest z aktywnością oraz z wigorem. Szmaragdowo-zielona Tara siedzi na dysku księżyca z jedną nogą wyciągniętą do przodu, co ma oznaczać chęć niesienia pomocy czującym istotom w każdym momencie. Jej zielony kolor powiązany jest z elementem wiatru, czyli jednocześnie z ruchem, i oznacza to, że Tara jest aktywną zasadą współczucia. Jedną z jej niezwykłych właściwości jest szybkość z jaką odpowiada na modlitwy wyznawców, co uczyniło ją jednym z najbardziej popularnych bóstw.

W bardzo wielu kulturach kolor niebieski kojarzony jest z wiecznością, czystością, pokojem, duchowym i intelektualnym życiem. Również w buddyzmie niebieski kolor odgrywa niebagatelną rolę. Wspomniałam już o ciemnoniebieskim Jamantace symbolizującym niezakłócona mądrość niezmierzoną jak przestrzeń. Innym bóstwem, które obrazuje znaczenie tego koloru, jest Budda Medycyny, inaczej zwany „Bhajszadźja Guru, Leczący Władca O Blasku Lapis Lazuli”. Przedstawia się go z miską żebraczą wypełnioną leczniczym nektarem. Tym, co wyróżnia tego buddę spośród innych, jest jego kolor – błękit lapis lazuli. Ten szlachetny kamień był bardzo ceniony w Azji i w Europie; jego odpowiednikiem pod względem wartości dekoracyjnej był diament. Tradycyjnie znaczenie tego kamienia wiązało się z czystością. Wierzono, że posiada właściwości wzmacniające i lecznicze. Budda Medycyny jest jednym z najmocniej czczonych bóstw przez Tybetańczyków. Uważa się go za wielkiego uzdrowiciela chorób fizycznych oraz złudzeń będących podstawą psychicznego niepokoju. Oprócz lapis lazuli duże znaczenie ma dla buddystów półszlachetny kamień – turkus. Uważany jest za symbol pomyślności, co znajduje wyraz w ludowych wierzeniach. Zgodnie z jednym z nich osoba, która znajdzie turkus, będzie miała szczęście. Sen o turkusie uchodzi za dobry znak. Występuje również przekonanie, że turkus pochłania nieprawości. Bardzo często modlitewne paciorki są robione z turkusów, szczególnie te wykorzystywane w praktyce z jidamem Tary17.

Jedno ze znaczeń żółtego koloru łączy się z bogactwem i z dawaniem. Pokazuje to chociażby przykład Waiśrawany – Bóstwa Dobrobytu. Ma ono żółto-złote ciało, w jednej ręce trzyma mangustę, która symbolizuje szczęście. Również kolor pięknej żółtej Tary nawiązuje do bogactwa – wierzy się, że ma ona moc usuwania ubóstwa. Mudrą wspomnianego wcześniej żółtego Ratnasambhawy jest gest szczodrości, który odnosi się do zdarzenia z życia historycznego Buddy, który postanowił nie zatrzymywać zdobytej mądrości dla siebie i wybrał podzielenie się nią z ludźmi. Jest to szczególny rodzaj dawania.

Kolejną warstwą znaczeniową kolorów w tantryzmie jest interpretowanie ich jako symboli kolejnych aspektów współczucia istoty oświeconej. Przy takim rozumieniu biały symbolizuje uspokajający aspekt współczucia, które przejawia się jako miłujący budda. Żółty jest aspektem wzbogacającym, a jego przejawem jest dający budda. Zielony budda uosabia działanie; przejawem współczucia jest tutaj moc, energiczne wkroczenie w sytuację. Czerwień odnosi się do gwałtowności, gniewu. Widać tutaj, że nawet gniew jest narzędziem, za pomocą którego można wyeliminować splamienia umysłu. Błękit oznacza przemoc powodowaną przez współczucie. Niekiedy jedynym sposobem by nieść pomoc czującym istotom jest przemoc. Te z pozoru negatywne przejawy współczucia mogą być narzędziami działania oświeconych istot, gdyż są to tzw. zręczne środki (s. upāya).

Kolory w buddyjskiej estetyce mają bogate znaczenie symboliczne, oraz bardzo silnie oddziałują na emocje. Wykorzystywane barwy są zawsze bardzo intensywne, nigdy się ich nie rozrzedza i nie rozjaśnia. Postaci są mocno nierealistyczne, często mają kilka rąk, twarzy, kolorową skórę. Są takie, aby nie wywoływać żadnych doczesnych skojarzeń. W buddyjskiej estetyce kolory nie reprezentują obiektów zewnętrznych, ale obrazują pojęcia. Zadaniem sztuki buddyjskiej jest nie naśladowanie rzeczywistości, a pokazanie pewnych archetypów wyznaczających ideały, do których dąży każdy buddysta. Chińczycy mówią, że jeden obraz znaczy więcej niż tysiąc, a nawet dziesięć tysięcy słów. W sztuce wadżrajany jest to szczególnie prawdziwe. Tutaj jeden obraz przedstawia w sposób skondensowany naukę, która wyrażona słowami wypełniłaby całe tomy książek.

Bibliografia:

Beer, R., The Handbook of Tibetan Buddhist Symbols, Sirindia Publications, Inc., Chicago 2003.

Buswell, R.E (red.), Encyclopedia of Buddhism, Macmillan, New York 2004.

Dalaj Lama, Otwieranie oka mądrości, Wydawnictwo EJB, Kraków 1998.

Eliade, M., Joga. Nieśmiertelność i wolność, PWN, Warszawa 1984.

Grela, J., Mahakala, sześcioręki strażnik w buddyzmie tybetańskim, Universitas, Kraków 2005.

Lama Gendyn Rinpocze, Praca z emocjami, komentarz do traktatu „Nauki górskie” Czagme Rinpocze, Verbum, Katowice 1995.

Lama Yeshe, Wprowadzenie do tantry. Przekształcanie pożądania, Wydawnictwo Norbu, Warszawa 2009.

Landaw, J.; Weber, A.,, Images of enlightenment: tibetan art in practice, Snow Lion, New York 2006.

Powers, J., Wprowadzenie do buddyzmu tybetańskiego, Wydawnictwo A, Warszawa 1999.

Shakya, M. B., The iconography of Nepalese Buddhism, Handicraft Association of Nepal, Katmandu 1994.

Szymańska, B. (red.), Filozofia Wschodu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2001.

Williams, P., Buddyzm mahajana, Wydawnictwo A, Kraków 2001.

Kumar, N., Color Symbolism In Buddhist Art, [on-line:] http://www.exoticindiaart.com/article/colors/ [04. 01. 2014 r.].

Wykaz skrótów:

tyb. – język tybetański

s. – sanskryt

 

1Ł. Trzciński, Tantra buddyjska, [w:] Filozofia Wschodu, red. B. Szymańska, Kraków 2001, s. 309.

2Ibidem, s. 309.

3J. Powers, Wprowadzenie do buddyzmu tybetańskiego, Kraków 1999, s. 252.

4K. Jakubczak, Filozoficzne szkoły buddyzmu mahajany – madhjamaka i jogaczara, [w:] Filozofia Wschodu, op. cit., s. 207-245.

5Lama Yeshe, Wprowadzenie do tantry. Przekształcanie pożądania, Warszawa 2009, s. 24.

6Dalaj Lama, Otwieranie oka mądrości, Kraków 1998, s. 72-73.

7Lama Yeshe, op. cit., s. 199.

8Pięć rodzin buddy – pięć grup nadprzyrodzonych postaci reprezentujących specyficzne cechy buddy.

9Koło Dharmy – ośmio-szprychowe koło będące symbolem nauk przekazanych przez Buddę.

10Mudra – symboliczny gest, specjalny układ dłoni.

11Mandala – diagram używany w tantrycznych wizualizacjach, reprezentuje rezydencje i doskonałe atrybuty buddy.

12Wadżra – symboliczna reprezentacja niezniszczalnej substancji; grom, diament.

13Lama Gendyn Rinpocze, Praca z emocjami. Komentarz do traktatu „Nauki górskie” Czagme Rinpocze, Katowice 1995, s. 62.

14 M. B. Shakya, The Iconography of Napalese Buddhism, Katmandu 1994, s. 133.

15R. Beer, The Handbook of Tibetan Buddhist Symbols, Chicago 2003, s. 60.

16J. Grela, Mahakala, sześcioręki strażnik w buddyzmie tybetańskim, Kraków 2005, 50-54.

17J. Landaw, A. Weber, Images of enlightenment: tibetan art in practice, New York 2006, s. 99-102.

Please follow and like us:

Vedic Art malarstwo intuicyjne, 31.08-3.09.2017

Vedic Art malarstwo intuicyjne, 31.08-3.09.2017

Serdecznie zapraszam na wakacyjne warsztaty Vedic Art w Lubodzieżu.

Czym jest Vedic art?

Dzisiejsze tempo życia sprawia, że jesteśmy pogrążeni w ciągłym stresie i napięciu. Próbujemy różnych form relaksu, ale nie zawsze przychodzi on z łatwością. Jest tak dlatego, że relaks zaczyna się w naszej głowie i w znacznej mierze to od naszego psychicznego nastawienia zależy, czy jesteśmy spięci na granicy wybuchu, czy budujemy w sobie wewnętrzny spokój.

Napięcia i stres w znacznej mierze biorą się z naszych własnych myśli i przekonań. Po prostu za dużo myślimy, analizujemy, wracamy do przeszłości myślami albo biegniemy daleko w przyszłość. Niekiedy myślimy o rzeczach bolesnych niczym masochiści przypominając sobie zranienia i porażki. Jest to tak zwane myślactwo. Czyli proces, który dobrze jest wyłączyć, by poczuć ulgę i delektować się pięknem rzeczywistości.

Jednak bycie tu i teraz jest bardzo trudne. Czasem warto wesprzeć się jakąś dodatkową metodą, by nawiązać kontakt ze swoim wewnętrznym spokojem i uzdrawiającą miłością. Każdy z nas ma w sobie taką przestrzeń, buddyści nazywają ją rigpą, kunszi, bądź naturą Buddhy. Wystarczy odłożyć na chwilę na bok myślactwo i się w niej zanurzyć.

Metodą, która może w tym pomóc jest Vedic Art. Polega ona na tym, by tworzyć całkowicie spontanicznie w duchu 17 zasad. Kurs podzielony jest na dwa stopnie. Pierwszy jest wprowadzający w zasady pomagające w procesie kreacji, natomiast drugi jest dla osób, które już przeszły pierwszy etap i chcą pogłębić swój twórczy proces.

Co zyskujemy?

  • budzi się nasza kreatywna część;

  • nawiązujemy kontakt z naszym wnętrzem;

  • uczymy się spontaniczności i otwartości;

  • to również może być praca na poziomie emocji, gdy przywołujemy trudne i bolesne momenty, by je przepracować za pomocą farb i pędzla;

  • otwieramy się na własną intuicję, dzięki czemu możemy kierować się nią w codziennym życiu;

  • oduczamy się dokuczliwego nawyku oceniania wszystkiego i zanurzamy się w teraźniejszości.

Dla kogo?

Jest to idealna metoda dla osób, które szukają nowych sposobów zrelaksowania się, również dla tych, którzy zawsze chcieli malować, ale czuli różnego rodzaju blokady, ale i dla osób, które są otwarte na różnorakie metody duchowego rozwoju i medytacji i chcą „pracować” za pomocą całkiem nowych narzędzi, jakimi są farby i pędzle.

Nie trzeba mieć zdolności artystycznych.

Inwestycja:

Koszt kursu I i II stopnia wynosi 720 zł. Nie obejmuje to kosztów materiałów malarskich, które można przywieść ze sobą, lub zamówić tak zwaną wyprawkę w cenie 200 zł (pędzle, farby akrylowe, podobrazia, szkicownik, pastele, ołówki).

Do inwestycji należy doliczyć koszty pobytu w gospodarstwie (nocleg i wyżywienie) w wysokości 350 zł/za osobę – za cały pobyt z wyżywieniem. Można przyjechać w środę 30.08.2017 koszt noclegu ze śniadaniem 65 zł za osobę.

Więcej informacji o miejscu, w którym odbędzie się warsztat znajdziecie na stronie internetowej: www.spelnionemarzenie.eu

Co jeszcze?

Zajęcia zaczniemy w czwartek o godzinie 10.00, a zakończymy w niedzielę o godzinie 16.00. Warsztat odbywa się w przepięknej okolicy, w której znajduje się jeden z największych kompleksów borów sosnowych w Polsce. Dla chętnych konsultacje astrologiczne lub porada z kart anielskich. W planie są również medytacje prowadzone, oraz medytacje pomagające się zrelaksować i zharmonizować energię w organizmie.

Warsztaty odbędą się tylko gdy zgłosi się odpowiednia liczba chętnych. Zgłoszenia do 01.08.2017.

Wszelkie informacje i zapisy: tel. 509833356, e-mail: stala.natalia@gmail.com

Please follow and like us: